Sabine Bolk omschrijft zichzelf als beeldend kunstenaar en batikonderzoeker. Dat zijn twee rollen die bij haar niet los van elkaar staan. Sinds 2009 reist ze regelmatig naar Indonesië om de Javaanse batiktechniek te bestuderen, de patronen die daarbij horen en de Nederlandse koloniale geschiedenis die die patronen heeft beïnvloed of veranderd. Met de Grensverlegger-beurs van K.F. Hein Fonds maakte ze in april en mei 2026 een onverwachte zijstap: naar Oostenrijk.

Een zijstap naar het Westen

De aanleiding was een ontdekking tijdens archiefonderzoek. De Nederlandse katoendrukindustrie maakte in de 19e en vroege 20e eeuw imitatiebatik voor de markt in Zuidoost-Azië. Maar hoe deden ze dat precies? "Ik was op zoek naar wat zo dicht mogelijk ligt bij wat ze in Nederland deden", vertelt Sabine. Die zoektocht bracht haar uit bij Oostenrijk, Hongarije en Duitsland: de enige plekken in Europa waar blauwdrukkers het ambacht nog in leven houden. Oostenrijk was bijzonder, want daar vindt elk jaar het Färbermarkt in Gutau plaats. Blauwdrukkers uit heel Europa komen dan samen. Dit jaar meer dan 5.000 bezoekers.

 

Dezelfde kuipen, dezelfde wielen

Het eerste bezoek was meteen raak. Bij Blaudruck Koó in Steinberg-Dörfl, een blauwdrukkerij die al in 1921 is opgericht, zag Sabine indigokuipen, de wielen waaraan de stoffen worden gehangen en een gigantische kalandermachine. Dezelfde verfmethode die ze kende van zwart-witfoto's uit Nederlandse archieven, stond hier gewoon te gebruiken. "Ik heb al die jaren bij de katoendrukindustrie alleen maar in documenten gezeten. En om het dan in het echt te zien, dat het hier gewoon nog bestaat, dat was echt heel magisch."

De laatste die het nog weet

Op de markt in Gutau ontmoette ze Hans-Joachim Frindte, 85 jaar en de laatste die de houten drukblokken nog volledig met de hand vervaardigt. Hij klopte metaal in hout, boog fijne pinnetjes op maat en creëerde zo de patronen waarmee de blauwdrukkers werken. Sabine heeft zelf een oud Nederlands drukblok in huis. "Om dan te zien dat het op precies dezelfde manier gemaakt is, en dat iemand dat gewoon nog even zo laat zien, ja, dat was bijzonder." Ze hoopt zijn atelier in Duitsland nog te bezoeken, voordat ook dit ambacht verdwijnt.

Een kaarsje voor Margarete

In het dorp Gutau ligt ook het Färbermuseum: het woonhuis en de werkplaats van Margarete Zötl, de laatste blauwdrukster van die plek. Zij liet haar huis in 1968 tot museum maken. Op de avond voor het festival zocht Sabine het familiegraf op. "We zijn allemaal dankzij haar hier. Zonder haar was de techniek in Gutau verdwenen." Ze stak er een kaarsje op.

Twee technieken, één doek

De reis gaf Sabine ook een inzicht dat haar onderzoek een stap verder brengt. Ze begrijpt nu waarom de Nederlandse imitatiebatik er zo anders uitziet dan het origineel. "Ik dacht altijd, hoe kan dat nou, als je toch weet waar het op moet lijken? Maar ze hadden gewoon een andere techniek en werkten daarmee. Dat verklaart een hoop." Die twee technieken, batik en blauwdruk, wil ze nu gaan combineren in nieuw werk. Eén doek, met beide methoden gelaagd aangebracht. Zodat je het verschil ziet. "Ik had van tevoren echt niet gedacht dat ik zou denken: dit wil ik ook gaan doen. Dat was de grootste verrassing."
 
Meer weten over Sabine? Check hier haar website en Instagram.

Over Grensverlegger

Grensverlegger is een reisbeurs van het K.F. Hein Fonds voor kunstenaars die een inspirerende reis willen maken om hun artistieke praktijk te verbreden. Lees hier meer verhalen van andere Grensverleggers en kunstenaars.