Sarah Kaushik is scenograaf en dramaturg in Utrecht. Ze maakt voorstellingen waarin het publiek zelf deel wordt van het verhaal. Zolang ze zich kan herinneren, voelt ze de drang om in beweging te blijven. “Dat had ik altijd al, om wat voor reden dan ook. En toen ik naar Nederland kwam, werd het heel duidelijk.” Met onze beurs Grensverlegger reisde ze in de zomer van 2026 door de Sámi-gebieden van Finland, Noorwegen en Zweden. Ze zocht er een antwoord op de vraag die door al haar werk loopt: hoe voel ik me thuis als ik in beweging ben?

Bewegen en aarden

Sarah kwam vanuit India naar Nederland voor een master scenografie aan de HKU. Hier werden de vragen die ze altijd al met zich meedroeg ineens urgent. “Wat betekent het om te wortelen, hoe doe je dat, en waarom heb ik die aangeboren behoefte om te blijven bewegen?” Scenografie werd haar manier om met die vragen te experimenteren. Later werd ook wandelen onderdeel van haar artistieke praktijk. Op Oerol op Terschelling maakte ze bijvoorbeeld een audiovisuele, interactieve wandeling door het bos en de duinen. Haar publiek kijkt nooit alleen maar toe. Ze lopen, luisteren en voegen hun eigen verhalen toe. Haar werk draait inmiddels om twee dingen: bewegen en aarden.

Haar fascinatie voor het nomadische leven begon in India. Daar ontwierp Sarah tentoonstellingen, vaak samen met curatoren die dicht bij lokale gemeenschappen werkten. Met haar team werkte ze samen met nomadische gemeenschappen in het westen van India. “Daar maakte ik voor het eerst kennis met nomadisme.” Wat haar bijbleef, was hoe diep die gemeenschappen met het land verbonden zijn. Voor hen staan mens en natuur niet los van elkaar. Jaren later bracht dat haar op het idee om de Sámi te bezoeken, het inheemse nomadische volk van het noordpoolgebied.

Een tweede kans

Sarah was al eens eerder geselecteerd voor de Interdisciplinary Workshop in Sápmi, georganiseerd door dr. Nancy Couling van de Bergen School of Architecture. Toen kon ze niet gaan, omdat er geen financiering was. “Er was een roeping, een verlangen om de Sámi-gebieden te bezoeken.” Ze is dankbaar dat het er nu eindelijk van kwam. Sarah werkt veel vanuit intuïtie, geloof en vertrouwen. Zo staan de Sámi zelf ook in het leven.

Een reis in drie fasen

Uiteindelijk duurde de reis ruim twee maanden. Sarah deelt de reis op in drie fasen, zoals bij oude rituelen rond grote veranderingen in het leven: de voorbereiding, de reis zelf en de terugkeer naar de gemeenschap.

De voorbereiding vond plaats in een ‘stiltekamer’ in Helsinki. Kunstenaar Alyssa Coffin bouwde die in een bos vlak bij haar huis. In haar werk onderzoekt Alyssa hoe ons lichaam zich verhoudt tot het landschap. Samen lagen ze in de kamer en dachten ze na over wat ze wilden meenemen uit de vijftien reisdagen die voor hen lagen. Daarna trokken ze naar het noorden, door Finland, Noorwegen en Zweden, met alles op hun rug. Ze liftten de hele weg. Sarah had nog nooit gelift. Het idee kwam van Alyssa, die liften ziet als een spirituele praktijk, en Sarah liet het gewoon op zich afkomen. Die keuze bepaalde de hele reis. Veel mensen die stopten om hen mee te nemen, bleken Sámi te zijn. Zo brachten de twee kunstenaars veel meer tijd met Sámi door dan ze hadden gepland, en leerden ze heel verschillende kijken op het leven kennen.

Ze reisden in augustus. In de Sámi-gebieden is de herfst dan al begonnen. De Sámi noemen de maand naar de nieuwe wintervacht van de rendieren. “Augustus is voor de Sámi dus het seizoen van het verharen.”

Graven in stilte

De derde fase, de terugkeer naar de gemeenschap, kreeg vorm in een workshop in Gylleboverket in Zweden, met de titel The House that Knows How to Die. Tien dagen lang groeven de deelnemers samen een stuk land om, in stilte. Ondertussen dachten ze na over wat het land voor hen betekent. Ze kookten en aten ook samen, praatten en maakten performances. “Ik vond het heerlijk om met zoveel gelijkgestemden te zijn.”

Een trommel, een steen en een grot

Eén moment is Sarah meer bijgebleven dan alle andere. Onderweg reisden ze een stuk op met Hanna Ellen Guttorm, een Sámi-onderzoeker aan de Universiteit van Helsinki die haar eigen Sámi-wortels opnieuw ontdekt. Bij een heilige rots legden ze bessen neer als offer. Daarna luisterden ze naar de heilige sjamanistische trommel en neurieden ze mee met de traditionele zang voor de rots. De trommel en de rituelen eromheen werden lange tijd onderdrukt, en binnen de Sámi-gemeenschap ligt het onderwerp nog altijd gevoelig. Na afloop koos ieder van hen een steen om mee naar huis te nemen. “Ik voelde dat er op dat moment iets heel unieks en bijzonders gebeurde. We waren zo in het moment dat we samen begonnen te zingen. Je bent dan geen toeschouwer meer, je wordt er onderdeel van.” Sarah weet hoe makkelijk je een cultuur romantiseert die je niet kent. “Maar het zelf meemaken is iets heel anders.”

Sporen achterlaten is ook een manier om dieper met het land in contact te komen. Wandelen, onderweg bessen eten, tekeningen achterlaten op stenen, aanraken, voelen, zingen in de grotten bij Kiberg: het werden allemaal sporen van haar reis.
Sarah herkende ook veel uit India. Waar mensen nog met de hand maken, ziet ze dezelfde dankbaarheid voor alles wat ontstaat. Alsof elk voorwerp een eigen ziel heeft. “Hoe kan ik dankbaar zijn voor wat ik maak? Dat wil ik in mijn eigen werk ook leren.”

Thuis in het onbekende

Wat haar het meest verraste, was haar eigen openheid. Ze vroeg zich niet af of ze iets leuk vond of wilde doen. Ze nam aan wat op haar pad kwam. “Deze reis ging over het onbekende omarmen. Maar ik voelde me zo thuis in dat onbekende, en dat ervaar ik normaal gesproken niet, denk ik.”

Die openheid vasthouden nu ze terug is in Utrecht, valt niet mee, geeft ze toe. Het kunstenaarsleven zit vol onzekerheid en twijfel. Toch herinnert ze zichzelf steeds weer aan wat ze heeft geleerd.

In het land van de Sámi vond ze ook een onverwachte overeenkomst. De Sámi werden ooit van hun land verdreven en keren nu terug naar hun cultuur. “Zij zijn dus ook opnieuw aan het leren wat het betekent om thuis te zijn. Dat vond ik zo’n interessante overlap, want dat zijn precies mijn vragen.” Voor Sarah is thuis iets geworden dat met haar meebeweegt. “Het is geen vaste toestand die altijd hetzelfde blijft. Thuis is in beweging zijn.”

Van Lapland naar de Maliebaan

Sarah kwam terug met video’s van wandelingen, ontmoetingen met rendieren en vossen, teksten, geluidsopnames en een heilige steen. Ze wil alles samenbrengen in een langere performance lecture met video, tekst en installatie.
 
Intussen brengt ze wat ze leerde in de praktijk, dicht bij huis. Samen met Ienke Kastelein werkt ze aan Tracing the Maliebaan, onderdeel van de beeldenbiënnale Avenue of Art, die volgende zomer op de Maliebaan plaatsvindt. “Het gaat weer over wortelen, maar dan in beweging.”
 
Kunstenaars die overwegen om Grensverlegger aan te vragen, geeft ze een advies mee: zie reizen als een manier om jezelf op te laden, en als vrijheid om te groeien. Volgens Sarah is dat een van de belangrijkste dingen voor een kunstenaar.

Over Sarah Kaushik

Sarah werkt als scenograaf, dramaturg en immersieve verhalenverteller op het snijvlak van performance, ruimtelijke dramaturgie en pedagogiek geïnspireerd door het animisme. Ze ziet plekken als medemakers en onderzoekt landschappen als levende archieven van menselijke en meer-dan-menselijke geschiedenis. Door te luisteren en te wandelen, en met performance, poëzie en installatie, maakt ze participatieve ervaringen die putten uit orale tradities, mythologieën en geloofssystemen.
 
Lees meer over Sarah op haar website en Instagram.

Over Grensverlegger
Grensverlegger is een reisbeurs van het K.F. Hein Fonds voor kunstenaars en ontwerpers uit de provincie Utrecht die een inspirerende reis willen maken om hun artistieke praktijk te verbreden.